مشکلات رایج چشمی در کودکان و اهمیت تشخیص بهموقع آن ها
بینایی یکی از حیاتی ترین حواس انسان است که نقش کلیدی در رشد شناختی، اجتماعی و تحصیلی کودکان ایفا می کند. بر اساس مطالعات علمی، حدود 80 درصد اطلاعاتی که کودکان در سنین مدرسه می آموزند از طریق چشم ها دریافت می شود. با این حال، بسیاری از مشکلات چشمی در کودکان تا زمان بروز علائم جدی تشخیص داده نمی شوند، زیرا کودکان غالباً قادر به بیان مشکلات خود به طور دقیق نیستند.
در این مقاله، به بررسی 8 نشانه و مشکل رایج چشمی در کودکان می پردازیم که لازم است توسط والدین و معلمان به دقت پیگیری شود. تشخیص زودهنگام می تواند تأثیر شگرفی در پیشگیری از مشکلات جدی بینایی و حتی افت تحصیلی داشته باشد.
تماشای تلویزیون از فاصله نزدیک یا گرفتن کتاب جلوی صورت
یکی از بارزترین علائم مشکلات بینایی در کودکان، نزدیک شدن بیش از حد به تلویزیون یا گرفتن کتاب در فاصله بسیار کم از صورت است. برخلاف تصور رایج که این رفتار سبب ضعیف شدن چشم ها می شود، در واقع این نشانه ای از وجود مشکل است، نه علت آن.
دلایل احتمالی:
- نزدیکبینی (مایوپیا) که کودک برای دیدن واضح تر اجسام دور مجبور می شود به منبع تصویر نزدیک شود.
- اختلالات انکساری مثل آستیگماتیسم که باعث تاری دید در فواصل مختلف میشود.
در صورت مشاهده این رفتار، بهتر است کودک توسط چشم پزشک معاینه شود. استفاده از عینک اصلاحی می تواند دید طبیعی را بازگرداند و مانع پیشرفت بیشتر مشکل شود.
مالیدن مداوم چشم ها
هرچند مالش گاه به گاه چشم ها می تواند به دلیل خستگی یا خواب آلودگی باشد، اما مالیدن مکرر چشم ها بهخصوص هنگام تمرکز یا مطالعه ممکن است نشان دهنده یک مشکل زمینه ای در بینایی باشد.
دلایل احتمالی:
- خستگی چشم به دلیل تلاش زیاد برای دیدن واضح.
- آلرژی چشمی به خصوص اگر با قرمزی، خارش یا ترشح همراه باشد.
- خشکی چشم یا التهاب ملتحمه.
در صورت تکرار مداوم این رفتار، مراجعه به چشمپزشک و در صورت نیاز، تست آلرژی یا معاینه سطح اشک توصیه میشود.
استفاده از انگشت برای دنبال کردن خط مطالعه
در مراحل اولیه یادگیری خواندن، استفاده از انگشت برای دنبال کردن خطوط امری طبیعی است. اما اگر کودک پس از مدتی هنوز نمی تواند بدون انگشت متن را دنبال کند یا خط را گم می کند، این موضوع می تواند زنگ خطری برای مشکلات بینایی باشد.
دلایل احتمالی:
- اختلال در تعقیب حرکات چشمی یا مشکلات در هماهنگی حرکات چشم.
- اختلالات پردازش بینایی در مغز.
این مشکل میتواند موجب کاهش سرعت مطالعه، عدم تمرکز، و افت تحصیلی شود. بنابراین بررسی دقیق بینایی و در صورت لزوم ارجاع به متخصص بیناییسنجی برای ارزیابی عملکرد حرکتی چشم ها ضروری است.
حساسیت شدید به نور یا اشکریزش غیرطبیعی
اگر کودک شما در برابر نورهای روشن (مانند نور خورشید یا لامپ) چشم هایش را جمع می کند یا اشک ریزش غیرطبیعی دارد، باید این مسئله را جدی گرفت. این علائم می تواند نشانه ای از بیماری های جدی چشمی باشد.
دلایل احتمالی:
- فوتوفوبیا یا نور هراسی که می تواند با سردرد، تهوع و ناراحتی همراه باشد.
- عفونت های چشمی یا التهاب ملتحمه.
- گلوکوم مادرزادی که در آن فشار داخل چشم بالا می رود و کودک نمی تواند در برابر نور مقاومت کند.
در این حالت، ارجاع فوری به چشمپزشک متخصص اطفال ضروری است. درمانهای دارویی یا جراحی بسته به علت، ممکن است پیشنهاد شود.
بستن یک چشم هنگام مطالعه یا تماشای تلویزیون
اگر کودکی یک چشم خود را می بندد تا نوشته ها را بخواند یا تلویزیون تماشا کند، ممکن است نشانه ای از وجود اختلالات بینایی مهمی مانند دوبینی (دیپلوپیا) یا عیوب انکساری نامتقارن باشد.
دلایل احتمالی:
- نارسایی همگرایی که باعث ناتوانی در تمرکز هر دو چشم به صورت همزمان روی یک شیء نزدیک می شود.
- تنبلی چشم؛ زمانی که یکی از چشم ها تصویر ضعیف تری ایجاد می کند و مغز آن را نادیده می گیرد.
- استرابیسم (لوچی) که باعث انحراف چشم به داخل یا خارج میشود.
درمان های رایج شامل تمرینات بینایی، عینک های مخصوص، یا در موارد شدیدتر، جراحی اصلاحی است.
خم کردن سر برای دیدن تخته یا اجسام دور
کودکی که برای دیدن تخته در کلاس یا تلویزیون در خانه سر خود را به یک طرف خم می کند یا آن را کج می گیرد، ممکن است دچار آستیگماتیسم یا انحراف دید باشد.
دلایل احتمالی:
- عدم تقارن در بینایی دو چشم
- تلاش برای پیدا کردن زاویه دید واضح تر
- لوچی مخفی (Heterophoria)
معلمان باید به این نشانه ها توجه کرده و آن را به والدین اطلاع دهند، زیرا دانشآموز ممکن است خود از مشکل آگاه نباشد.
اهمیت معاینه منظم چشمها
برای پیشگیری از بروز یا تشدید مشکلات بینایی در کودکان، معاینه منظم چشمی از نوزادی تا نوجوانی اهمیت حیاتی دارد. تشخیص زودهنگام می تواند از آسیب های جدی و دائمی بینایی جلوگیری کرده و موجب افزایش اعتماد به نفس، بهبود عملکرد تحصیلی و رشد بهتر کودک شود. شما می توانید برای معاینه چشم کودک و بررسی مشکلات موجود به مطب دکتر احسان عباس نیا متخصص چشم پزشکی و فوق تخصص استرابیسم و اکولوپلاستیک مراجعه کنید. همچنین شما می توانید جهت مشاهده مطالب سلامتی و ویدئوهای پزشکی آقای دکتر احسان عباس نیا، پیج اینستاگرام ایشان را دنبال کنید.
