درمان انسداد مجرای اشکی

درمان انسداد مجرای اشکی

انسداد مجرای اشکی یکی از مشکلات رایج چشمی است که می تواند باعث تجمع اشک، التهاب و عفونت در ناحیه چشم شود. این عارضه به دلایل مختلفی از جمله عوامل مادرزادی، عفونت ها یا آسیب های فیزیکی به وجود می آید و در صورت عدم درمان، ممکن است کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. امروزه با پیشرفت روش های درمانی، راه های درمانی متعددی برای برطرف کردن این مشکل وجود دارد که شامل روش های غیرجراحی و جراحی می شوند.

انسداد مجرای اشکی در کودکان  مادرزادی است و با قی و ترشح و اشک ریزش چشم همراه است و به میل زدن‌مجرای اشکی پاسخ خوبی می دهد .

علل انسداد مجرای اشکی

انسداد مجرای اشکی می تواند در هر سنی رخ دهد، اما در نوزادان بسیار شایع تر است. علل اصلی انسداد مجرای اشکی به شرح زیر هستند:

• عوامل مادرزادی: انسداد مجرای اشکی می تواند به دلیل ناهنجاری های مادرزادی در ساختار مجرا ایجاد شود. این مشکل معمولاً در نوزادان مشاهده می شود و به دلیل باز نشدن کامل دریچه ای به نام دریچه هازنر رخ می دهد.
• عفونت ها و التهابات: عفونت ها یا التهابات مزمن در ناحیه چشم و مجرای اشکی می توانند منجر به انسداد این مسیر شوند. بیماری هایی مانند التهاب ملتحمه یا عفونت سینوس ها می توانند با ایجاد تورم و التهاب در مجرا، عبور طبیعی اشک را مختل کنند و موجب انسداد شوند.
• آسیب های فیزیکی: آسیب های ناشی از ضربه به صورت یا جراحی های چشم ممکن است ساختار مجرای اشکی را تخریب کرده و باعث انسداد آن شوند. این نوع انسداد معمولاً به دلیل تغییرات فیزیکی در مسیر مجرا ایجاد می شود و در بسیاری از موارد نیاز به درمان جراحی دارد.
• تشکیل توده ها یا سنگ های اشکی: تشکیل توده های کوچک یا سنگ های اشکی در داخل مجرا یکی دیگر از علل انسداد است. این توده ها ممکن است به دلیل تجمع پروتئین ها یا مواد معدنی موجود در اشک به وجود آیند و مسیر عبور اشک را مسدود کنند. درمان معمولاً شامل برداشتن توده ها از طریق جراحی یا شست وشوی مجرا است.
• بیماری های سیستمیک: برخی از بیماری های سیستمیک مانند سارکوئیدوز، لوپوس یا بیماری های خودایمنی دیگر می توانند مجرای اشکی را تحت تأثیر قرار داده و باعث انسداد شوند. در این شرایط، درمان بیماری زمینه ای به بهبود عملکرد مجرای اشکی کمک می کند.

مشکلات ناشی از انسداد مجاری اشکی

انسداد مجاری اشکی می ‌تواند به مشکلات مختلفی منجر شود که در این بخش به برخی از آن‌ ها اشاره می کنیم:

• تجمع اشک و اشک ریزی مداوم: یکی از مشکلات شایع ناشی از انسداد مجاری اشکی، تجمع اشک و اشک ریزی مداوم است. به دلیل بسته شدن مسیر خروج اشک، این مایع در چشم جمع شده و از طریق پلک ها جاری می شود. این وضعیت می تواند باعث ناراحتی و محدودیت در انجام فعالیت های روزانه شود.
• عفونت های مکرر: انسداد مجاری اشکی خطر بروز عفونت های مکرر را افزایش می دهد. تجمع اشک در مجرا شرایط مناسبی برای رشد باکتری ها فراهم می کند که منجر به عفونت های چشمی مانند التهاب کیسه اشکی (داکریوسیستیت) می شود. این عفونت ها معمولاً با درد، قرمزی و تورم در ناحیه داخلی چشم همراه هستند.
• التهاب و قرمزی چشم: عدم تخلیه صحیح اشک می تواند باعث تحریک چشم و التهاب مزمن شود. افرادی که به این مشکل دچار هستند، معمولاً قرمزی و احساس سوزش در چشم را تجربه می کنند که ممکن است به مرور زمان شدت یابد و نیاز به درمان داشته باشد.
• کاهش کیفیت دید: تجمع اشک روی سطح چشم می تواند دید فرد را مختل کند. این وضعیت باعث تاری دید موقتی شده و ممکن است هنگام مطالعه، رانندگی یا انجام کارهای دقیق مشکل ساز شود.
• درد و ناراحتی در ناحیه چشم و صورت: در موارد پیشرفته، انسداد مجاری اشکی می تواند باعث درد در ناحیه چشم یا اطراف بینی شود. این درد به خصوص هنگام لمس ناحیه داخلی چشم یا کیسه اشکی شدت می گیرد و می تواند نشانه ای از عفونت جدی تر باشد.
• ایجاد کیست یا آبسه در کیسه اشکی: در صورت عدم درمان انسداد، ممکن است تجمع اشک به تشکیل کیست یا آبسه در کیسه اشکی منجر شود. این وضعیت علاوه بر ایجاد درد شدید، ممکن است نیاز به جراحی برای تخلیه یا درمان داشته باشد.

انسداد مجرای اشکی در بزرگ سالی ممکن است تبدیل التهاب و آبسه در مجرای اشکی شود. و درمان فقط جراحی است.

درمان های غیرجراحی انسداد مجرای اشکی

در بسیاری از موارد، انسداد مجرای اشکی را می توان بدون نیاز به جراحی درمان کرد. در این بخش به بررسی برخی از درمان های غیرجراحی انسداد مجرای اشکی می پردازیم:

• ماساژ کیسه اشکی: ماساژ کیسه اشکی یکی از روش های ساده و مؤثر برای درمان انسداد مجرای اشکی، به ویژه در نوزادان و کودکان خردسال است. این روش با اعمال فشار ملایم روی کیسه اشکی و مسیر مجرا به تخلیه اشک تجمع یافته و باز شدن انسداد کمک می کند.
• استفاده از کمپرس گرم: کمپرس گرم یک روش تسکین دهنده است که به کاهش التهاب و باز شدن انسداد مجرای اشکی کمک می کند. قرار دادن پارچه گرم و مرطوب روی ناحیه چشم و بینی می تواند جریان خون را بهبود بخشد و تجمع مواد زائد در مجرا را کاهش دهد. این روش معمولاً در مواردی که انسداد با عفونت همراه نیست، توصیه می شود.
• شست وشوی مجرای اشکی: درمان شست وشوی مجرای اشکی با استفاده از محلول های استریل، یکی از روش های غیرجراحی برای باز کردن مجرای مسدود است. این روش که معمولاً توسط پزشک انجام می شود، شامل تزریق محلول به داخل مجرا برای تخلیه مواد مسدودکننده و شست وشوی مسیر است. این روش در موارد خفیف یا متوسط انسداد کاربرد دارد.
• استفاده از قطره های چشمی: قطره های چشمی ضدالتهاب یا آنتی بیوتیک ها معمولاً برای کاهش تورم و درمان عفونت های خفیف ناشی از انسداد تجویز می شوند. این داروها به رفع التهاب کمک کرده و احتمال گسترش عفونت را کاهش می دهند. مصرف قطره ها باید تحت نظر پزشک باشد تا از بروز عوارض جانبی جلوگیری شود.
• لوله گذاری موقت: در مواردی که انسداد شدیدتر است، پزشک ممکن است از یک لوله یا پروب کوچک برای باز کردن مسیر مجرای اشکی استفاده کند. این روش با استفاده از ابزار دقیق و معمولاً تحت بی حسی موضعی انجام می شود. لوله گذاری موقت می تواند مجرا را باز کرده و جریان طبیعی اشک را بازیابی کند.
• درمان انسداد با بالون: بالون گذاری یک روش غیرتهاجمی برای درمان انسداد مجرای اشکی است که در آن یک کاتتر با بالون کوچک به داخل مجرا وارد می شود. بالون سپس با تزریق محلول باد شده و مسیر انسداد را باز می کند. این روش اغلب برای افرادی که به درمان های ساده تر پاسخ نمی دهند، استفاده می شود.

درمان های جراحی برای انسداد مجرای اشکی

در مواردی که درمان های غیرجراحی برای انسداد مجرای اشکی موثر نباشد یا انسداد شدید باشد، ممکن است به جراحی نیاز باشد. انواع جراحی های انسداد مجرای اشکی عبارتند از:

• داکریوسیستورینوستومی: داکریوسیستورینوستومی یکی از رایج ترین روش های جراحی برای درمان انسداد مجرای اشکی است. در این روش، یک مسیر جدید بین کیسه اشکی و حفره بینی ایجاد می شود تا اشک بتواند از این مسیر تخلیه شود. این جراحی به دو صورت سنتی (باز) و آندوسکوپی انجام می شود و معمولاً نتایج موفقیت آمیزی دارد. روش آندوسکوپی به دلیل کم تهاجمی بودن و عدم نیاز به برش خارجی، بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.
• جراحی کاشت لوله سیلیکونی: در این روش، یک لوله سیلیکونی کوچک در مجرای اشکی قرار داده می شود تا مسیر اشک را باز نگه دارد. این لوله معمولاً به مدت چند ماه باقی می ماند و پس از اطمینان از باز شدن کامل مسیر، توسط پزشک خارج می شود. کاشت لوله سیلیکونی اغلب به عنوان روشی کم تهاجمی برای درمان انسداد در بزرگسالان و کودکان مورد استفاده قرار می گیرد.
• داکریوسیستکتومی: در موارد شدید یا زمانی که کیسه اشکی به دلیل عفونت های مکرر دچار آسیب جدی شده است، داکریوسیستکتومی انجام می شود. این جراحی شامل برداشتن کامل کیسه اشکی است و معمولاً به عنوان یک راه حل نهایی در نظر گرفته می شود. این روش به تخفیف علائم و جلوگیری از عفونت های آینده کمک می کند.
• داکریورینوستومی خارجی: این روش سنتی شامل ایجاد یک برش کوچک روی پوست نزدیک به گوشه داخلی چشم و سپس ایجاد یک مسیر جدید برای تخلیه اشک به داخل بینی است. داکریورینوستومی خارجی معمولاً برای مواردی که به درمان های غیرجراحی پاسخ نداده اند یا انسداد پیچیده دارند، انجام می شود. این جراحی نیازمند دوره بهبودی طولانی تر اما نتایج پایدار است.
• داکریوآندوستومی با کمک لیزر: جراحی لیزری یکی از روش های پیشرفته برای درمان انسداد مجرای اشکی است. در این روش، از لیزر برای ایجاد یک مسیر جدید در مجرای اشکی استفاده می شود. این روش کم تهاجمی است، نیاز به برش خارجی ندارد و دوره بهبودی کوتاه تری دارد، اما ممکن است در برخی موارد نتایج کمتری نسبت به روش های سنتی داشته باشد.

مراقبت های بعد از درمان انسداد مجرای اشکی

پس از انجام هر نوع درمان برای انسداد مجرای اشکی، چه درمان های غیرجراحی و چه جراحی، رعایت برخی مراقبت ها برای بهبودی سریع تر و جلوگیری از عوارض بسیار مهم است. این مراقبت ها ممکن است بر اساس نوع درمان و توصیه پزشک متفاوت باشند. مراقبت های عمومی که معمولاً توصیه می شود شامل موارد زیر است:

• رعایت بهداشت چشم و ناحیه جراحی: پس از درمان انسداد مجرای اشکی، حفظ بهداشت ناحیه چشم و محل جراحی بسیار مهم است. شست وشوی ملایم چشم با سرم شست وشو یا محلول های توصیه شده توسط پزشک می تواند از تجمع آلودگی ها و بروز عفونت جلوگیری کند. همچنین باید از لمس یا مالش چشم ها خودداری شود تا روند بهبودی مختل نشود.
• استفاده منظم از داروهای تجویز شده: پزشک ممکن است پس از درمان، قطره های چشمی آنتی بیوتیک یا ضدالتهاب تجویز کند. استفاده منظم از این داروها طبق دستور پزشک می تواند از بروز عفونت یا التهاب جلوگیری کرده و به بهبود سریع تر کمک کند. فراموشی در مصرف داروها ممکن است روند بهبودی را مختل کند.
• اجتناب از فعالیت های سنگین: در دوره بهبودی، باید از فعالیت های سنگین بدنی و بلند کردن اجسام سنگین پرهیز کرد، زیرا این فعالیت ها می توانند فشار داخل چشم و بینی را افزایش داده و باعث خونریزی یا عوارض دیگر شوند. استراحت کافی و پرهیز از فعالیت های شدید به بهبود بهتر کمک می کند.
• مراقبت از محل برش جراحی: در صورت انجام جراحی هایی که نیاز به برش خارجی دارند، مراقبت از زخم و محل بخیه ها ضروری است. پزشک ممکن است توصیه کند که محل جراحی تمیز و خشک نگه داشته شود. همچنین، اجتناب از تماس مستقیم آب یا مواد آرایشی با محل برش برای جلوگیری از عفونت الزامی است.
• جلوگیری از وارد شدن فشار به بینی: برای پیشگیری از عوارض، باید از فین کردن یا وارد کردن فشار به بینی پرهیز کرد. فشار زیاد می تواند به محل جراحی آسیب وارد کند یا باعث جابجایی لوله های سیلیکونی کاشته شده شود. تنفس از دهان در صورت گرفتگی بینی نیز ممکن است به کاهش فشار کمک کند.
• اجتناب از قرار گرفتن در معرض گرد و غبار و آلودگی: در دوره نقاهت، باید از قرار گرفتن در محیط های آلوده یا پرگردوغبار پرهیز کرد. این عوامل می توانند چشم را تحریک کرده و باعث عفونت یا التهاب مجدد شوند. استفاده از عینک محافظ در محیط های پرخطر می تواند به محافظت از چشم کمک کند.
• رعایت نکات تغذیه ای مناسب: مصرف مواد غذایی مقوی و مایعات کافی می تواند روند بهبودی را تسریع کند. تغذیه مناسب به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک کرده و خطر عفونت را کاهش می دهد. همچنین، پرهیز از غذاهای حساسیت زا که ممکن است باعث التهاب شوند، توصیه می شود.

مراجعه به پزشک برای درمان انسداد مجرای اشکی

درمان انسداد مجرای اشکی نیازمند مشاوره با پزشک متخصص و باتجربه است. دکتر عباس نیا، جراح زیبایی با تجربه و متخصص در جراحی پلک و درمان مشکلات مربوط به مجرای اشکی، می توانند راهنمایی های دقیقی ارائه دهند. ایشان با بهره گیری از تکنیک های پیشرفته و بررسی دقیق شرایط هر بیمار، بهترین روش درمانی را پیشنهاد می کنند. دکتر عباس نیا با توجه به دانش به روز و دقت در جزییات درمان، به شما کمک می کنند تا با رفع مشکل انسداد، به عملکرد درست چشمان خود برسید.